ارزشیابی آموزشی
گفتم آخر آئینه از بهر چیست ؟ تا بداند هرکسی کو چیست ؟ کیست ؟ ( مولوی )
ارزشیابی آموزشی ، آیینه ای فراهم می آورد تا تصمیم گیران و دست اندر کاران فعالیتهای آموزشی تصویری از چگونگی فعالیتها به دست آورند ، با استفاده از این تصویر از نظامهای آموزشی مراقبت بیشتری به عمل آورند تا در راستای پاسخگویی به نیازهای فرد و جامعه کیفیت نظامهای آموزشی ارتقا یابد .
بنابراین ، سازوکار ارزشیابی وسیله ای است که بدون استفاده از آن ، فعالیتهای آموزشی صرفا (( رها کردن تیر در تاریکی )) خواهد بود .
ارزشیابی آموزشی کمک می کند نیازهای آموزشی شناسایی شود ، بر اساس این نیازها ، برای نظامهای درسی و آموزشی هدفگذاری شده و برنامه های آموزشی مطلوب توین شود .
چرا ارزیابی می کنیم ؟
فعالیتهای آموزشی هر کشور می توان سرمایه گذاری یک نسل برای نسل دیگر دانست (کافمن و هرمی 1374 ) هدف اصلی این سرمایه گذاری ، توسعه انسانی است به عبارت دیگر هدف فعالیتهای آموزشی رشد آگاهی و تواناییهای بالقوه انسان است .
علاوه بر آن ، بطور کلی ، آموزش وسیله ای برای شناسایی مسائل اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی جامعه و پی
بردن به راه حلهای مناسب برای آنهاست .
نقش ارزیابی آموزشی :
در ابتدای فعالیتهای آموزشی باید به قضاوت درباره نیازها پرداخت ، این عمل را (( سنجش نیازها )) یا ارزشیابی تشخیصی می نامند .
پس از اینکه بر اساس نیازها به طراحی و برنامه ریزی نظام پرداخته شد ، باید آن را سازماندهی و سپس فرایند اجرای امور را ارزیابی کرد . نقش این نوع ارزیابی ، نظارت ( پایش )بر چگونگی انجام فعالیتهای آموزشی ، و در صورت لزوم تغییر جهت آنهاست ، این نقش را ارزیابی تکمیلی ایفا می کند .
به عبارت دیگر ، ارزیابی تکمیلی هنگامی که فعالیتها هنوز در مراحل برنامه ریزی و اجرای گامهای واسطه ای ( در فرایند بدست آوردن برونداد واسطه ای و برونداد نهایی ) است استفاده می شود .
نقش سوم ارزیابی در تعیین بازده فعالیتهای آموزشی است که طراحی یا تدوین آنها پایان یافته است و مراحل اجرایی آنها نیز به آخر رسیده است این نقش را ارزیابی پایانی بر عهده دارد .
البته نمی توان میان ارزیابی تکمیلی و ارزیابی پایانی کاملا جدایی قائل شد .
به عقیده ی استیک ( 1976 ) تمایز میان ارزیابی تکمیلی و ارزیابی پایانی در رابطه با زمان و علت ارزیابی نیست ، بلکه این تمایز فقط از نظر استفاده از نتایج ارزیابی برای تصمیم گیری های مختلف است .
رابطه ی نقش های ارزیابی با مراحل طراحی و اجرا ی برنامه :
|
مراحل برنامه نقش ارزیابی |
طراحی برنامه |
اجرای برنامه |
دستیابی به بازده برنامه | |
|
تشخیصی
تکوینی
پایانی |
---
--- |
---
|
---
| |
تشخیص را در 3 مورد می توان بکار برد :
الف ) برای یک برنامه جدید که در حال تدوین است .
ب ) برنامه ای که اجرا شده و هدفهای آنها مورد تردید باشد .
ج ) برنامه ای که به پایان رسید ، و برونداد آن حاصل شده است ، اما مشخص نیست که این برونداد تا چه اندازه به نیازهای محیطی پاسخ می دهد .
لازم به ذکر است : واژه نظارت مترادف با ارزیابی تکمیلی است .
پیش فرضهایی درباره ضرورت استفاده از ارزیابی در بهبودی نظام های آموزشی :
- در نظامهای آموزشی که ارزیابی به طور مستمر به عمل می آید که فعالیتها موفق آمیز است .
- اگر در نظام آموزشی ارزیابی انجام نشود ، نمی توانید موفقیت را از شکست متمایز کنید .
- اگر موفقیت را تشخیص ندهید ، نمی توانید به آن پاداش دهید .
- اگر موفقیت را پاداش ندهید ، احتمالا تاوان شکست را می دهید .
- اگر موفقیت را تشخیص ندهید ، نمی توانید از آن پند حاصل کنید .
- اگر شکست را تمیز ندهید ، نمی توانید آن را تصحیح کنید .
- اگر بوسیله ارزیابی نتایج نظامهای آموزشی را نمایان کنید ، می توانید حمایتهای لازم را به دست آورید.
آموزش عملی ارزشیابی ( تشخیصی – تکوینی – پایانی )
آموزش نهاد و گزاره :
تشخیصی :
پرسش از فعل – فاعل – جمله خبری
تکوینی :
در حین آموزش نهاد و گزاره :
جمله ای بنویسید و نهاد و گزاره را مشخص کنید .
جمله خبری است یا پرسشی ؟
در همان جمله فعل و فاعل را نشان دهید .
تفاوت فاعل با نهاد .
تفاوت فعل با گزاره
پایانی
جمله ای بنویسید که نهاد آن یک کلمه و گزاره بیش از چند کلمه باشد.
جمله ای بنویسد که نهاد آن چند کلمه باشد.